czwartek, wrzesień 21, 2017

Baner

Od Prasłowian do Polaków, cz. I.

 

Druga część do przeczytania tutaj: Od Prasłowian do Polaków, cz. II.

 

Polacy należą do wielkiej rodziny ludów słowiańskich. Zadając więc sobie pytanie o początki naszego narodu musimy poprzedzić je pytaniem o początki Słowian. Niestety, mimo wieloletnich badań odpowiedzieć na te pytanie jest nadal trudno.

Postaramy się Wam odpowiedzieć na pytania o pochodzenie ludów słowiańskich. Spróbować nakreślić ich rodzime ziemie. Prześledzimy proces kształtowania się Słowiańszczyzny. Pokażemy późniejsze wędrówki i przesunięcia ludów słowiańskich. Będziemy dążyli do znalezienia odpowiedzi o praojczyznę Słowian. Odpowiemy także na jedno z ważniejszych pytań o moment wyłonienia się poszczególnych ludów słowiańskich. Zapraszamy!

Słowianie - etymologia

Nazwa ta pojawia się dopiero pierwszy raz w źródłach z VI wieku. Pierwszą wzmiankę o Słowianach znajdujemy u Jordanesa, historyka i kronikarza łacińskiego w dziele O pochodzeniu i dziejach Gotów: Wewnątrz nich [mowa o rzekach Cisa, Dunaj oraz niezidentyfikowanej Flautausis] jest Dacja, na kształt diademu uwieńczona stromymi alpami [Karpatami], a wzdłuż ich lewego stoku, który skłania się ku zachodowi, rozsiadł się, poczynając od źródeł Wiskla, na niezmierzonych obszarach liczny naród Wenedów. A choć ich imiona zmienne są teraz, stosownie do rozmaitych szczepów, to przecież głównie nazywa się ich Sklawenami i Antami. Na kolejne informacje o Słowianach możemy także natrafić w dalszej części: Sklawenowie zamieszkują od miasta Nowietunum i jeziora zwaniego Mursjańskim aż do Danastru [Dniestru], a na północ aż do Wiskli, ci w miejsce miast mają błota i lasy. Antowie zaś, którzy są z nich najdzielniejsi, rozciągają się od Danastru w tym miejscu gdzie wygina się Pontus [Morze Czarne], aż do Danapru [Dniepru], które to rzeki odległe są od siebie o wiele dni drogi.

Niejasności dotyczą już samej nazwy Słowianie. Jedni utożsamiają ją z wyrażeniem „ludzie swoi”, niektórzy tłumaczą jako „mieszkańcy okolic nad rzeką czy jeziorem o nazwie Slova, Slava”. Jeszcze inni uczeni nadają jej znaczenie od przezwiska „człowiek powolny mruk”. Niezależnie od etymologii wydaje się, że określenie Słowianie jest rodzimego pochodzenia. Wiadomo z całą pewnością, że od chwili pojawienia się Słowian w źródłach historycznych imię te stale im towarzyszy. W źródłach łacińskich były to określenia Sclavini, Sclaveni, Slavi, w greckich natomiast Sklabenoi, Sthlabenoi. W źródłach tych Słowianie występują w dwóch znaczeniach: jako całokształt ludów słowiańskich i poszczególne z tych ludów (głównie te żyjące na pograniczu ziem słowiańskich).

Słowianie – ojczyzna

Wobec źródeł wspominających o Słowianach, a pochodzących z VI wieku powstaje pytanie co działo się ze Słowianami w wiekach wcześniejszych? Odpowiedzi na to pytanie szukano już od średniowiecza. Pionierem w tej tematyce był kartograf zwany Geografem z Rawenny. Należy przyznać, że jego ustalenia nie wiele wniosły do ówczesnej wiedzy. Ograniczył się on jedynie do ulokowania ojczyzny Słowian w bliżej nie znanej krainie zwanej Scytią. Żyjący w IX wieku Geograf Bawarski upatrywał rodzimych ziem Słowian w kraju plemienia Zeriuani skąd  pochodzą wszystkie plemiona słowiańskie i początek, jak powiadają, wywodzą. Podobnie jak w przypadku Scytii ciężko i tutaj określić gdzie owa kraina miałaby się znajdować. Niektórzy badacze utożsamiali ją z dorzeczem Desny lub Bułgarią, nie brakowało też takich co widzieli pod tą nazwą ziemie współczesnej Serbii.

 

725px Slavic peoples 6th century historical map

Słowianie (Sclaveni na mapie) w VI wieku naszej ery według jednej z teorii, By SeikoEn - Praca własna - Other example of similar map: http://izbornyk.org.ua/files/map_slov.htm, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=11260991

 

 

Na bardziej szczegółowe informacje trzeba było czekać aż do przełomu XI/XII wieku. Niejaki autor nazywany Nestorem napisał wtedy na ziemiach Rusi „Powieść lat minionych”. Dzieło to jest uważane za pierwsze obszerniejsze źródło dla dziejów Słowian. Autor pokusił się w nim o nakreślenie genealogii ludów w oparciu o „Pismo Święte”: Od tych zaś siedemdziesięciu i dwóch [Biblijna liczba ludów świata wywodzących się od Noego] narodów był naród słowiański z plemienia Jafetowego - Norycy, którzy są Słowianie. W dalszej części pisał: Po mnogich zaś latach siedli byli Słowianie nad Dunmajem, gdzie teraz ziemia węgierska i bułgarska. I od tych Słowian rozeszli się po ziemi i przezwali się imionami sowimi, gdzie siedli na miejscu. Tak więc przyszedłszy, siedli nad rzeką imieniem Morawa i przezwali się Morawianami, a drudzy Czechami nazwali się (…) Gdy bowiem Włosi naszli na Słowian naddunajskich i osiadłszy pośród nich ciemiężyli ich, to Słowianie ci przyszedłszy siedli nad Wisłą i przezwali się Lachami, a od tych Lachów przezwali się jedni Polanami, drudzy Lachowie Lutyczami, inni – Mazowszanami, inni – Pomorzanami. Natrafiamy więc w powyższym fragmencie na pierwszy opis stricte dotyczący ziem polskich.

W Polsce dopiero w wieku XIV możemy dostrzec jakiekolwiek zainteresowanie kwestią Słowiańszczyzny jako całości. W wydanej wówczas „Kronice Wielkopolskiej” autor interpolacji starał się połączyć dzieje Słowiańszczyzny z dziejami Polski. Trzeba przyznać iż w niektórych fragmentach opis ten jest nader fantastyczny, a nazwy przedstawionych plemion słowiańskich wymyślne. Co się tyczy Polski pisał on jednakże tak: W najstarszych kronikach piszą, że Panonia jest matką i kolebką wszystkich narodów słowiańskich. Panem bowiem według tłumaczenia greckiego nazywa się ktoś posiadający wszystko i podług tego w słowiańskim „panem” nazywa się wielmoża… Otóż powiadają, że ci Panończycy, nazwani tak od Pana, wywodzą się jak mówią od Janusa potomka Jefeta (…) Z tych więc Panończyków pochodzili trzej bracia, synowie Pana, władcy Panończyków z których pierwotny miał imię Lech, drugi Rus, a trzeci Czech. Mamy więc tutaj nawiązania do panońskiej teorii ojczyzny Słowian, jak i biblijnego pochodzenia ludu. Co ciekawe obie te teorie znajdziemy także u Nestora, chociaż wyklucza się możliwość znajomości jego dzieła przez autora uzupełnienia „Kroniki Wielkopolskiej”.

Kolejne wieki nie przyniosły żadnych dowodów na prawdziwość któreś z wielu powstałych na przestrzeni wieków teorii etnogenezy Słowian. Nie zanosi się więc na rychłe powstanie tej jedynej, właściwej. Pewne poglądy jednak zostały zweryfikowane co daje jakąś nadzieję na rozwiązanie problemu w przyszłości. W ostateczności chociażby zbliżenie poglądów.

Niezależnie od teorii uznaje się, że w momencie pojawienia się Słowian w źródłach pisanych (przypomnijmy w VI w.) mieli oni za sobą już wiele wieków swoich dziejów. Nasuwa się wobec tego pytanie o wieki milczenia na ich temat w źródłach antycznych.  Zdaniem wybitnego polskiego historyka Jerzego Strzelczyka  przyjęcie za słuszną odpowiedzi o nieznajomości ziem słowiańskich przez świat starożytny byłaby zbytnim uproszczeniem. Jednakże milczenie autorów antycznych staje się niezrozumiałe.

Na przestrzeni wieków powstało wiele teorii na temat pierwotnej siedziby Słowian. Wśród tych najpopularniejszych można wyróżnić:

- teorię połabsko-wiślańską;

- teorię odrzańsko-bużańską;

- teorię połabsko-dnieprzańską;

- teorię odrzańsko-dnieprzańską;

- teorię wiślańsko-dnieprzańską;

- teorię dnieprzańską;

Słowianie – kwestie językowe

Niemal wszystkie języki jakimi mówi się w Europie, a także tam gdzie dotarła ekspansja Europejczyków wykazują wiele cech podobnych. Wśród tychże języków możemy wyodrębnić podział na 3 grupy: języki romańskie, germańskie i słowiańskie. Oczywiste jest, że w ramach tych grup językowych zachodzą duże podobieństwa. Nie mniej jednak wszystkie języki europejskie zdaniem językoznawców są ze sobą spokrewnione. W różnym stopniu, ale spokrewnione. Ze względu na zasięg tych spokrewnionych języków grupę tę nazwano rodziną języków indoeuropejskich. Przyjmuje się za pewnik istnienie niegdyś jednego niezróżnicowanego jeszcze języka, z którego stopniowo wyłaniały się kolejne języki indoeuropejskie.  Język ten nazwano praindoeuropejski.

 

521px Jezyki slowianskie

Rozprzestrzenienie języków słowiańskich w Europie, fot. By Bukkia - Praca własna, Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=5381680

 

 

Istnienie jednego wspólnego języka praindoeuropejskiego dało podstawy do rozważań nad istnieniem jednego wspólnego ludu. Z całą pewnością wiemy, że jego podział musiał się zacząć przed 2000 r. p.n.e. gdyż wtedy w Azji Mniejszej pojawił się indoeuropejski lud Hetytów. Z pewnością z pomocą przyszłoby tutaj odnalezienie miejsca w na którym istniał ten wspólny lud Praindoeuropejski przed rozpadem. Na przestrzeni lat wykreowano w tym temacie dwie główne teorie: leśną (lokalizująca ojczyznę Praindoeuropejczyków w Europie) oraz stepową (upatrującą ową ojczyznę na stepach czarnomorskich, nadkaspijskich i kazachskich). Obecne badania przychylają się ku teorii stepowej.

Przodkowie Słowian przybywali z Azji w kilku rzutach. To dopiero w Europie nastąpiło wykształcenie się Słowian z ich przodków. Kolejne nowe fale powodowały wyłanianie się następnych grup językowych. Gałąź północna składała się z Germanów, Bałtów i Słowian. Pierwsi oderwali się z niej Pragermanie. Dopiero około 1000 r. p.n.e. nastąpiło rozdzielenie Słowian i Bałtów, co dało początek istnieniu Prasłowian. Szacuje się, że owa wspólnota językowa, prasłowiańska przestała istnieć dopiero na początku średniowiecza. Jeszcze w X-XII w. zdaniem językoznawców Słowianie posługiwali się niemalże jednym językiem.

Słowianie – auchtoniści czy allochtoniści

Właściwie do dziś w nauce można się spotkać z dwoma wzajemnie się wykluczającymi poglądami: auchtonizmu Słowian i allochtonizmu. Autochtonizm zakłada, że rodzimymi ziemiami Słowian były tereny na północ od Karpat. Allochtonistyczna teoria mówi nam o tym, że przybyli na te ziemie dopiero w V/VI wieku, u progu średniowiecza. Szczególnym zwolennikami tej drugiej teorii byli Niemcy. Upatrywali oni w ziemiach na północ od Sudetów i Karpat terenów rodzimy plemion germańskich. Te z czasem miały je opuścić, a na ich miejsce miały wkroczyć w V/ VI wieku Hunowie z Słowianami. W ten o to sposób późniejsza niemiecka polityka – zabory, ekspansja na Połabie, do Czech – miała tracić swój agresywny charakter i stanowić niejako rekonkwistę ziem niegdyś będących niemieckimi. W ten o to sposób historia została wciągnięta do polityki.

Odmienne - co oczywiste –stanowisko w tej materii zajęli historycy polscy. Widzieli oni w Słowianach właściwych mieszkańców tych terenów. Utożsamiali oni istnienie kultury łużyckiej z przebywaniem na tych terenach Słowian. Datowałoby ich przybycie na te ziemie na co najmniej 1300 r. p.n.e. Milczenie autorów rzymskich w temacie Słowian tłumaczy się nieznajomością tych regionów, tudzież błędnymi informacjami na temat tych terenów od germańskich informatorów.

Pogląd o auchtoniźmie Słowian ma swoje oparcie w teorii ciągłości kulturowej. Wychodząc od stanu kultury materialnej i duchowej na ziemiach słowiańskich VI wieku  historycy cofali się aż do przedsłowiańskich kultur archeologicznych. W ten sposób stwierdzili istnienie kontynuacji rozwojowej. Ową ciągłość stwierdzono na płaszczyźnie trybu życia, form narzędzi czy też domostw. Zwolennikom tej teorii zarzuca się jednakże często dobieranie wygodnych dowodów oraz ignorowanie tych podważających istnienie tej teorii. Jeśli nie ma więc podstaw by uznać kulturę łużycką za germańską. Podważa się także lekceważenie elementów przeciwko teorii ciągłości kulturowej na tych ziemiach Słowian to pozostaje pytanie czyim wytworem jest ta kultura? Bez żadnego przełomowego odkrycia prawdopodobnie zostajemy skazani na dalszą – jak to określił Jerzy Strzelczyk – żonglerkę kulturami i ludami.

Artykuły

„Ratusz nieznany” na stałe!

05-09-2017 Wyświetleń:90 Artykuły Administrator - avatar Administrator

„Ratusz nieznany” na stałe! Muzeum Okręgowe uprzejmie informuje, że wycieczka „Ratusz nieznany”, która okazała się wakacyjnym hitem, a ilość chętnych o wiele przekroczyła przewidzianą przez nas miejsc, została na stałe wpisana...

Czytaj więcej

31 sierpnia 1939 roku – prowokacja gliwi…

25-08-2017 Wyświetleń:44 Artykuły Administrator - avatar Administrator

31 sierpnia 1939 roku – prowokacja gliwicka W ostatnich dniach sierpnia 1939 roku, tuż przed wybuchem II wojny światowej specjalne niemieckie oddziały dywersyjne przeprowadziły wzdłuż granicy z Polską szereg działań mających...

Czytaj więcej

Świętym na ratunek, albo benedyktyńska p…

23-08-2017 Wyświetleń:123 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Świętym na ratunek, albo benedyktyńska praca konserwatorki Niszczejące przez lata fragmenty barokowych polichromii, znajdujące się na elewacji kościoła pw. Wszystkich Świętych, to kolejne cenne zabytki, które Anna Wątorska - konserwator dzieł sztuki...

Czytaj więcej

”Pozdrowienia ze stolicy”. Młodzi twórcy…

25-07-2017 Wyświetleń:83 Artykuły Administrator - avatar Administrator

”Pozdrowienia ze stolicy”. Młodzi twórcy zinterpretują początki państwa polskiego Od 29 do 31 lipca 2017 r. Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie wraz z Akademią Sztuk Pięknych w Warszawie organizuje plener...

Czytaj więcej

Antyczne eksponaty powróciły do Łańcuta …

20-07-2017 Wyświetleń:178 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Antyczne eksponaty powróciły do Łańcuta po 65 latach Do Muzeum-Zamek w Łańcucie po 65 latach nieobecności powróciło dwanaście antycznych obiektów. W 1952 r. Muzeum w Łańcucie z polecenia Ministerstwa Kultury ...

Czytaj więcej

Miasto pod kopcem Kraka

29-05-2017 Wyświetleń:173 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Miasto pod kopcem Kraka Jesienią tego roku Muzeum Historyczne Miasta Krakowa w budynku tzw. „Zajazdu pod św. Benedyktem”, przy ul. Limanowskiego, otworzy nowy oddział – Muzeum Podgórza, w którym prezentowana będzie...

Czytaj więcej

Nowy, wielomilionowy projekt w Muzeum-Za…

27-04-2017 Wyświetleń:183 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Nowy, wielomilionowy projekt w Muzeum-Zamek w Łańcucie Muzeum-Zamek w Łańcucie znalazło się na liście 33 projektów dofinansowanych w ramach II konkursu osi priorytetowej VIII – Ochrona dziedzictwa kulturowego i rozwój zasobów...

Czytaj więcej

Taras widokowy wieży Muzeum Narodowego w…

27-03-2017 Wyświetleń:72 Turystyka Administrator - avatar Administrator

Taras widokowy wieży Muzeum Narodowego w Szczecinie przy Wałach Chrobrego zostanie udostępniony zwiedzającym od 1 kwietnia 2017 roku.    Gmach Muzeum Narodowego w Szczecinie to jedna z najbardziej znanych i reprezentacyjnych budowli...

Czytaj więcej

Powstanie Muzeum – Miejsce Pamięci KL Pl…

26-03-2017 Wyświetleń:92 Turystyka Administrator - avatar Administrator

Powstanie Muzeum – Miejsce Pamięci KL Plaszow W dniu 26 stycznia odbyło się uroczyste podpisanie porozumienia, na mocy którego strony: Gmina Miejska Kraków, Gmina Wyznaniowa Żydowska w Krakowie i Muzeum Historyczne...

Czytaj więcej

Weekend za pół ceny w Muzeum-Zamku w Łań…

15-03-2017 Wyświetleń:379 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Weekend za pół ceny w Muzeum-Zamku w Łańcucie Muzeum-Zamek w Łańcucie po raz kolejny bierze udział w akcji promocyjnej „Polska zobacz więcej – weekend za pół ceny”. Akcja Polskiej Organizacji Turystycznej...

Czytaj więcej

Radiostacja Gliwice Pomnikiem Historii!

15-03-2017 Wyświetleń:164 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Radiostacja Gliwice Pomnikiem Historii! Wczoraj, 15 marca o godzinie 14.00 Prezydent Rzeczpospolitej Polskiej Andrzej Duda wpisał Radiostację Gliwice na listę Pomników Historii. Uroczystość odbyła się w Pałacu Prezydenckim w Warszawie. Wraz...

Czytaj więcej

Powstaje Muzeum Podgórza!

08-03-2017 Wyświetleń:88 Turystyka Administrator - avatar Administrator

Muzeum Podgórza – wspólny projekt Podgórzan i Muzeum Historycznego Miasta Krakowa   Hol proj. Grzegorz Lechowicz Pracownia architektoniczna. fot. M. Tutak Muzeum Podgórza, oddział Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, to wyjątkowe miejsce. Powstaje z...

Czytaj więcej

Gall Anonim - kwestia pochodzenia

07-03-2017 Wyświetleń:262 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Gall Anonim - kwestia pochodzeniaKwestia pochodzenia jednego z najsłynniejszych, o ile nie najsłynniejszego kronikarza dziejów Polski budzi żywe dyskusje już od dawien dawna. Na przestrzeni wieków próbowano utożsamiać go z...

Czytaj więcej

Od Prasłowian do Polaków, cz. II.

03-02-2017 Wyświetleń:357 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Od Prasłowian do Polaków, cz. II.   Pierwsza część do przeczytania znajdą Państwo tutaj: Od Prasłowian do Polaków, cz. I.   Śmiało można powiedzieć, że wiedza starożytnych na temat ziem polskich była stosunkowo niewielka. Wiedza...

Czytaj więcej

Historia nieznana. Gaspar da Gama.

01-02-2017 Wyświetleń:433 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Historia, również ta Polski pełna jest ciekawostek szerszemu gronu ludzi nie znanych.  I my dziś taką jedną dla was mamy. Będzie to opowieść życia pewnego Żyda w Poznaniu zrodzonego. I...

Czytaj więcej

Rozpoczęcie sezonu w Muzeum-Zamku w Łańc…

01-02-2017 Wyświetleń:243 Turystyka Administrator - avatar Administrator

Rozpoczęcie sezonu w Muzeum-Zamku w Łańcucie  Pokój Sypialniany A - II piętro - fot. archiwum MZL W lutym w Muzeum-Zamku w Łańcucie rozpocznie się nowy sezon turystyczny. Inauguracja zostanie podzielona na dwie...

Czytaj więcej

Od Prasłowian do Polaków, cz. I.

09-01-2017 Wyświetleń:540 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Od Prasłowian do Polaków, cz. I.   Druga część do przeczytania tutaj: Od Prasłowian do Polaków, cz. II.   Polacy należą do wielkiej rodziny ludów słowiańskich. Zadając więc sobie pytanie o początki naszego narodu musimy...

Czytaj więcej

Ikonostas i ikony

06-01-2017 Wyświetleń:622 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Ikonostas i ikony Poniżej mamy dla Was artykuł od Łemkowyna, na Beskidzie Niskim. Poopowiadają trochę o cerkwi, a konkretniej cerkwi beskidzkiej. Choć troszkę różni się ona od innych to dziś dowiecie...

Czytaj więcej

Co sprawiło, że choinka jest ważnym dla …

02-01-2017 Wyświetleń:380 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Co sprawiło, że choinka jest ważnym dla nas symbolem Bożego Narodzenia? Specjalnie dla was postaramy się dowiedzieć skąd wziął się ten zwyczaj. Obecnie bez choinki trudno nam wyobrazić sobie święta...

Czytaj więcej