czwartek, październik 19, 2017

Baner

31 sierpnia 1939 roku – prowokacja gliwicka

W ostatnich dniach sierpnia 1939 roku, tuż przed wybuchem II wojny światowej specjalne niemieckie oddziały dywersyjne przeprowadziły wzdłuż granicy z Polską szereg działań mających za cel sprowokowanie Polski oraz obarczenie jej odpowiedzialnością za wybuch wojny w oczach opinii międzynarodowej. Owe incydenty graniczne miały jednocześnie dać pretekst do zaniechania wypełnienia zobowiązań sojuszniczych wobec Polski przez Francję i Wielką Brytanię, a dla Hitlera miały stanowić alibi.

Gliwice były wówczas miastem niemieckim, leżącym tuż przy granicy z Polską i nazywały się Gleiwitz. Funkcjonowała tu stacja przekaźnikowa, której głównym zadaniem było rozszerzanie zasięgu wrocławskiej rozgłośni „Reichssender Breslau” na wschodnie tereny niemieckiego Śląska oraz na zachodnie ziemie polskie. Dzięki temu realizowano informacyjne i propagandowe cele radiofonii Rzeszy, docierając z programem radiowym również do mniejszości niemieckiej zamieszkującej polską część Górnego Śląska. 22 grudnia 1935 roku oddano do użytku nadajnik przy ul. Tarnogórskiej (Tarnowitzer Landstraße) zastępując poprzedni, pracujący w Gliwicach od 1925 roku przy ul. Radiowej (Rundfunkstraße). Wymiana wysłużonego urządzenia na nowe, mocniejsze (8 kW) wiązała się z koniecznością oddalenia nadajnika i anteny od studia mikrofonowego. Od tej pory gliwicka radiostacja składała się więc z dwóch obiektów – studio z profesjonalnymi mikrofonami spikerskimi pozostawiono przy ul. Radiowej, natomiast przy ul. Tarnogórskiej ulokowano urządzenia nadawcze. Najbardziej charakterystycznym elementem nowego kompleksu była wysoka na 111-metrów drewniana wieża nadawcza, skręcona tysiącami mosiężnych śrub. Wieczorami emitowane z Gliwic audycje, dzięki dużo lepszej propagacji średnich fal radiowych, były słyszalne w całej Europie, a nocą mogły docierać nawet do Nowej Zelandii czy Stanów Zjednoczonych.

 

31 sierpnia 1939

W 1939 roku budynki radiostacji przy ul. Tarnogórskiej stały się miejscem tzw. prowokacji gliwickiej – sfingowanego ataku niemieckiego oddziału specjalnego na niemiecką (a więc ich własną) placówkę, który to atak stanowił część propagandowo-dezinformacyjnego przygotowania agresji na Polskę. Opracowaniem prowokacji we współpracy z Reichsführerem SS i szefem policji, Heinrichem Himmlerem, zajął się zwierzchnik Policji Bezpieczeństwa (Sipo) i Służby Bezpieczeństwa (SD) – Gruppenführer SS, Reinhard Heydrich oraz podległy mu Heinrich Müller, późniejszy szef Gestapo. Bezpośrednio w Gliwicach dowodził natomiast oficer SS Alfred Helmut Naujocks.

31 sierpnia 1939 roku około godz. 2000 napastnicy w cywilnych ubraniach wtargnęli do sali nadajnika, w której znajdował się wzmacniacz sygnału i przekaźnik radiowy. W budynku radiostacji znajdowało się wówczas trzech pracowników obsługi technicznej. Z uwagi na fakt, że rozgłośnia przy ul. Tarnogórskiej pozbawiona była mikrofonów studyjnych, do nadania antyniemieckiej wiadomości napastnicy użyli mikrofonu technicznego tzw. burzowego, na co dzień służącego technikom do informowania słuchaczy o nadchodzącej burzy i przerwie w nadawaniu programu. Dzisiaj historycy przyjmują, że z powodu warunków technicznych panujących w radiostacji, nieumiejętnego podłączenia mikrofonu lub interwencji jednego z pracowników rozgłośni, odezwa wygłoszona przez napastników była słyszalna jedynie w niewielkiej odległości od radiostacji, a w eter poszły tylko pierwsze jej słowa: Uwaga, tu Gliwice. Radiostacja znajduje się w polskich rękach…

Z technicznego punktu widzenia, operacja zakończyła się więc kompromitacją organizatorów. Hitlerowcy byli jednak na to przygotowani. Napad na radiostację gliwicką stanowił zaledwie fragment szerzej zakrojonej akcji, koordynowanej przez SD przy pomocy Abwehry. Liczył się efekt propagandowy. I tak, dwie godziny po zajściach w radiostacji, berlińskie radio nadało wcześniej przygotowaną audycję w języku niemieckim o „polskich prowokacjach” na granicy. Równocześnie informowano o kolejnych atakach na placówki niemieckie, m.in. na leśniczówkę w Pitschen (obecnie Byczyna) i punkt celny w Hochlinden (obecnie Rybnik-Stodoły). By akcji w Gliwicach przydać jeszcze więcej pozorów prawdopodobieństwa, na miejscu zastrzelono aresztowanego dzień wcześniej przez gestapo Franciszka Honioka, powstańca śląskiego.

Ostatecznie cel incydentów granicznych nie został osiągnięty. Hitlerowi nie udało się obarczyć Polski winą za wszczęcie wojny, ani uniknąć konfliktu zbrojnego z jej sojusznikami. Po wypowiedzeniu przez Francję i Wielką Brytanię wojny Niemcom w dniu 3 września, podnoszenie sprawy Gliwic na forum międzynarodowym straciło rację bytu. W lokalnej prasie pojawiły się co prawda niewielkie wzmianki o „polskim ataku na radiostację w Gliwicach”, ale w obliczu toczących się już działań wojennych, szybko zaginęły w gąszczu coraz to nowych, ważniejszych informacji. Akcja Naujocksa została zdemaskowana dopiero po klęsce III Rzeszy, podczas procesu nazistowskich liderów w Norymberdze w 1946 roku. 

Po wojnie, kiedy Gliwice stały się polskim miastem, radiostację przejęli Polacy i rozpoczęli nadawanie stąd Polskiego Radia Katowice. Rozgłośnie polskie w regionie zostały bowiem zniszczone przez wycofujących się Niemców. W latach 1950-56 nadajnik wykorzystywany był jako tzw. zagłuszarka sygnału programów radiowych zza żelaznej kurtyny, takich jak Radio Wolna Europa, BBC czy Głos Ameryki. Po wydarzeniach Czerwca ’56 komunistyczne władze w ramach pozornych ustępstw na rzecz społeczeństwa zakazały zagłuszania zachodnich rozgłośni z terytorium Polski. Wówczas zamknięto radiostację w Gliwicach, a powstała na jej bazie jednostka (Grupa Remontowa, ZARAT, Oddział CLR) zajęła się produkcją nadajników średniofalowych, między innymi na potrzeby zagłuszarek pracujących w Czechosłowacji. Od początku lat 70-tych do końca PRL zakład produkował już przeważnie urządzenia dla telewizji.

Dziś gliwicka radiostacja stanowi oddział Muzeum w Gliwicach i nie służy już emisji programów. Sala nadajnika nie tylko należy do historycznych miejsc na mapie Polski, ale jest też unikatowym zabytkiem techniki z niemal kompletnie zachowanym wyposażeniem nadawczym z lat 30. XX wieku, wyprodukowanym przez niemieckie firmy Lorenz, Telefunken i Siemens & Halske. Zabytkowa wieża antenowa, będąca dziś najwyższą drewnianą konstrukcją w Europie, wciąż służy celom telekomunikacyjnym, dźwigając kilkadziesiąt anten różnego rodzaju. Jest nierozłączną częścią krajobrazu Górnego Śląska i symbolem Gliwic. Przestrzeń wokół wieży ściąga letnią porą miłośników spacerów oraz tych, którzy po trudach przemierzania Szlaku Zabytków Techniki chcą nieco odetchnąć. W 2017 roku Radiostacja otrzymała status Pomnika Historii, przyznawany zabytkom o wyjątkowym znaczeniu dla dziedzictwa kulturalnego Polski.

Więcej informacji o miejscu przeczytasz tutaj: Muzeum w Gliwicach/ Radiostacja Gliwice.

Za zgodę na publikację dziękujemy autorowi powyższych informacji: Muzeum w Gliwicach.

Organizujesz jakieś wydarzenie? A może wiesz o jakimś ciekawym w Twojej okolicy? Napisz o tym na nasz adres mailowy: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript. , a my to opublikujemy!

Artykuły

„Ratusz nieznany” na stałe!

05-09-2017 Wyświetleń:127 Artykuły Administrator - avatar Administrator

„Ratusz nieznany” na stałe! Muzeum Okręgowe uprzejmie informuje, że wycieczka „Ratusz nieznany”, która okazała się wakacyjnym hitem, a ilość chętnych o wiele przekroczyła przewidzianą przez nas miejsc, została na stałe wpisana...

Czytaj więcej

31 sierpnia 1939 roku – prowokacja gliwi…

25-08-2017 Wyświetleń:76 Artykuły Administrator - avatar Administrator

31 sierpnia 1939 roku – prowokacja gliwicka W ostatnich dniach sierpnia 1939 roku, tuż przed wybuchem II wojny światowej specjalne niemieckie oddziały dywersyjne przeprowadziły wzdłuż granicy z Polską szereg działań mających...

Czytaj więcej

Świętym na ratunek, albo benedyktyńska p…

23-08-2017 Wyświetleń:147 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Świętym na ratunek, albo benedyktyńska praca konserwatorki Niszczejące przez lata fragmenty barokowych polichromii, znajdujące się na elewacji kościoła pw. Wszystkich Świętych, to kolejne cenne zabytki, które Anna Wątorska - konserwator dzieł sztuki...

Czytaj więcej

”Pozdrowienia ze stolicy”. Młodzi twórcy…

25-07-2017 Wyświetleń:111 Artykuły Administrator - avatar Administrator

”Pozdrowienia ze stolicy”. Młodzi twórcy zinterpretują początki państwa polskiego Od 29 do 31 lipca 2017 r. Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie wraz z Akademią Sztuk Pięknych w Warszawie organizuje plener...

Czytaj więcej

Antyczne eksponaty powróciły do Łańcuta …

20-07-2017 Wyświetleń:209 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Antyczne eksponaty powróciły do Łańcuta po 65 latach Do Muzeum-Zamek w Łańcucie po 65 latach nieobecności powróciło dwanaście antycznych obiektów. W 1952 r. Muzeum w Łańcucie z polecenia Ministerstwa Kultury ...

Czytaj więcej

Miasto pod kopcem Kraka

29-05-2017 Wyświetleń:212 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Miasto pod kopcem Kraka Jesienią tego roku Muzeum Historyczne Miasta Krakowa w budynku tzw. „Zajazdu pod św. Benedyktem”, przy ul. Limanowskiego, otworzy nowy oddział – Muzeum Podgórza, w którym prezentowana będzie...

Czytaj więcej

Nowy, wielomilionowy projekt w Muzeum-Za…

27-04-2017 Wyświetleń:214 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Nowy, wielomilionowy projekt w Muzeum-Zamek w Łańcucie Muzeum-Zamek w Łańcucie znalazło się na liście 33 projektów dofinansowanych w ramach II konkursu osi priorytetowej VIII – Ochrona dziedzictwa kulturowego i rozwój zasobów...

Czytaj więcej

Taras widokowy wieży Muzeum Narodowego w…

27-03-2017 Wyświetleń:77 Turystyka Administrator - avatar Administrator

Taras widokowy wieży Muzeum Narodowego w Szczecinie przy Wałach Chrobrego zostanie udostępniony zwiedzającym od 1 kwietnia 2017 roku.    Gmach Muzeum Narodowego w Szczecinie to jedna z najbardziej znanych i reprezentacyjnych budowli...

Czytaj więcej

Powstanie Muzeum – Miejsce Pamięci KL Pl…

26-03-2017 Wyświetleń:98 Turystyka Administrator - avatar Administrator

Powstanie Muzeum – Miejsce Pamięci KL Plaszow W dniu 26 stycznia odbyło się uroczyste podpisanie porozumienia, na mocy którego strony: Gmina Miejska Kraków, Gmina Wyznaniowa Żydowska w Krakowie i Muzeum Historyczne...

Czytaj więcej

Weekend za pół ceny w Muzeum-Zamku w Łań…

15-03-2017 Wyświetleń:422 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Weekend za pół ceny w Muzeum-Zamku w Łańcucie Muzeum-Zamek w Łańcucie po raz kolejny bierze udział w akcji promocyjnej „Polska zobacz więcej – weekend za pół ceny”. Akcja Polskiej Organizacji Turystycznej...

Czytaj więcej

Radiostacja Gliwice Pomnikiem Historii!

15-03-2017 Wyświetleń:195 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Radiostacja Gliwice Pomnikiem Historii! Wczoraj, 15 marca o godzinie 14.00 Prezydent Rzeczpospolitej Polskiej Andrzej Duda wpisał Radiostację Gliwice na listę Pomników Historii. Uroczystość odbyła się w Pałacu Prezydenckim w Warszawie. Wraz...

Czytaj więcej

Powstaje Muzeum Podgórza!

08-03-2017 Wyświetleń:94 Turystyka Administrator - avatar Administrator

Muzeum Podgórza – wspólny projekt Podgórzan i Muzeum Historycznego Miasta Krakowa   Hol proj. Grzegorz Lechowicz Pracownia architektoniczna. fot. M. Tutak Muzeum Podgórza, oddział Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, to wyjątkowe miejsce. Powstaje z...

Czytaj więcej

Gall Anonim - kwestia pochodzenia

07-03-2017 Wyświetleń:314 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Gall Anonim - kwestia pochodzeniaKwestia pochodzenia jednego z najsłynniejszych, o ile nie najsłynniejszego kronikarza dziejów Polski budzi żywe dyskusje już od dawien dawna. Na przestrzeni wieków próbowano utożsamiać go z...

Czytaj więcej

Od Prasłowian do Polaków, cz. II.

03-02-2017 Wyświetleń:406 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Od Prasłowian do Polaków, cz. II.   Pierwsza część do przeczytania znajdą Państwo tutaj: Od Prasłowian do Polaków, cz. I.   Śmiało można powiedzieć, że wiedza starożytnych na temat ziem polskich była stosunkowo niewielka. Wiedza...

Czytaj więcej

Historia nieznana. Gaspar da Gama.

01-02-2017 Wyświetleń:477 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Historia, również ta Polski pełna jest ciekawostek szerszemu gronu ludzi nie znanych.  I my dziś taką jedną dla was mamy. Będzie to opowieść życia pewnego Żyda w Poznaniu zrodzonego. I...

Czytaj więcej

Rozpoczęcie sezonu w Muzeum-Zamku w Łańc…

01-02-2017 Wyświetleń:259 Turystyka Administrator - avatar Administrator

Rozpoczęcie sezonu w Muzeum-Zamku w Łańcucie  Pokój Sypialniany A - II piętro - fot. archiwum MZL W lutym w Muzeum-Zamku w Łańcucie rozpocznie się nowy sezon turystyczny. Inauguracja zostanie podzielona na dwie...

Czytaj więcej

Od Prasłowian do Polaków, cz. I.

09-01-2017 Wyświetleń:605 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Od Prasłowian do Polaków, cz. I.   Druga część do przeczytania tutaj: Od Prasłowian do Polaków, cz. II.   Polacy należą do wielkiej rodziny ludów słowiańskich. Zadając więc sobie pytanie o początki naszego narodu musimy...

Czytaj więcej

Ikonostas i ikony

06-01-2017 Wyświetleń:696 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Ikonostas i ikony Poniżej mamy dla Was artykuł od Łemkowyna, na Beskidzie Niskim. Poopowiadają trochę o cerkwi, a konkretniej cerkwi beskidzkiej. Choć troszkę różni się ona od innych to dziś dowiecie...

Czytaj więcej

Co sprawiło, że choinka jest ważnym dla …

02-01-2017 Wyświetleń:428 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Co sprawiło, że choinka jest ważnym dla nas symbolem Bożego Narodzenia? Specjalnie dla was postaramy się dowiedzieć skąd wziął się ten zwyczaj. Obecnie bez choinki trudno nam wyobrazić sobie święta...

Czytaj więcej