czwartek, wrzesień 21, 2017

Baner

Od Prasłowian do Polaków, cz. II.

 

Pierwsza część do przeczytania znajdą Państwo tutaj: Od Prasłowian do Polaków, cz. I.

 

Śmiało można powiedzieć, że wiedza starożytnych na temat ziem polskich była stosunkowo niewielka. Wiedza Greków ograniczała się do znajomości północnego wybrzeża Morza Czarnego i mieszkających tam ludów koczowniczych. Przełom nastąpić miał dopiero kilka wieków później, kiedy to palma pierwszeństwa w świecie antycznym przypadła już Rzymianom. Byli oni świadomi istnienia Morza Bałtyckiego i Zatoki Gdańskiej (np. u Ptolemeusza mamy wymieniony Ocean Sarmacki i Zatokę Wenedyjską), gór (zwane Górami Wenedyjskimi, górą Karpatos), Wisłę (pod nazwą Vistula, Vistla) oraz słabiej Odrę.

Słowianie w tekstach antycznych

Wiele pojawiało się określeń na Słowian, najbardziej znane są nazwy Lugiów i Wenetów (tudzież Wenedów).

Istnienie Lugiów stwierdzono w licznych dziełach antycznych od początków naszej ery . Prawdopodobnie lokalizowanon te plemię na zachodnich, południowo - zachodnich ziemiach polskich. Trudno jest nam obecnie określić czy było to jedno plemię, czy może jakiś większy związek plemion. Tacyt wspominał o nich pisząc, że na północ od Sudet najgłośniej pobrzmiewa imię Lugiów. W swoich dziełach wymieniają Lugiów także Ptolemeusz i Strabon. Kim byli Lugiowie, którzy nagle zniknęli ze źródeł? Jedni uważali ich za Słowian rdzeń lug- często występujący u Słowian), drudzy za Germanów. Najbardziej prawdopodobny jednak ukazuje się pogląd, wedle którego byli to Celtowie. W początkach naszej ery zajęli oni część Śląska i Małopolski, później asymilując się zapewne z lokalną ludnością. Inna – wydaje się najmniej realna - teoria widzi pod pojęciem Lugiów związek plemienny. Miałby on powstać, aby zabezpieczać szlak bursztynowy i składać się z różnych plemion. Oczywiście brakuje ostatecznych dowodów na prawdziwość któreś z tych tez.

 

640px Gesta Hamburgensis trans oddara st polanos

Fragment XI wiecznego „Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum” Adama z Bremy wymieniający Polan żyjących wzdłuż Odry „trans Oddaram sunt Polanos”. By Adam of Bremen - Austriacka Biblioteka Narodowa, Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=48265921

 

Druga z nazw – Wenetowie, pierwszy raz ukazała się nam u Pilniusza Starszego. W „Historii naturalnej” lokuje on lud o tej nazwie na terenie pomorza. Później na tę nazwę możemy natrafić u Tacyta. Choć pisze bardzo ogólnikowo o Wenetach to możemy przypuszczać iż opisując ich ziemie mówi o obszarze na wschód od Wisły i Karpat. Antyczni pisarze całą północną część utożsamiali z Germanami i Sarmatami. Ci drudzy wyparli Scytów ze stepów nadczarnomorskich. Prawdopodobnie nie miano wówczas żadnej świadomości o istnieniu na tych terenach innych słowiańskich plemion.

Germanów i Sarmatów współcześni Tacytowi nie rozróżniali ze względu na język, ale kulturę i bytowanie. Sarmaci byli ludem koczowniczym. Sytuacja była bardziej skomplikowana w przypadku Germanów. Tacyt miał wątpliwości czy niektóre z charakteryzowanych przez niego ludów do nich zaliczyć. W przypadku Wenetów zaznaczał, że chociaż prowadzą oni tryb osiadły to wiele obyczajów przejęli od Sarmatów. Nieco światła na sprawę Wenetów rzucił Ptolemeusz. Pisał on o wielkim ludzie Wenedów żyjących na obszarach na wschód od Wisły.

Słowianie, a Wenetowie

W polskiej nauce utożsamia się istnienie Wenetów z Prasłowianami. Wynika to zarówno ze zbieżności terytorialnej z późniejszymi ziemiami Słowian, jak też i ze stosowania począwszy od VI w. wymiennie terminu Wenetowie/Słowianie w źródłach. Co więcej, nawet w średniowieczu Niemcy nazywali Słowian Wenedami. Z całą stanowczością możemy powiedzieć, że wyraz Wenetowie („kochający ród, krewniak”) ma etymologię germańską.

Znany polski historyk Gerard Labuda podjął się zadania usystematyzowania wiedzy o Wenetach. Pierwotnie zajęte przez nich tereny widział on między środkową Łabą, a dolną Wisłą. Około 1000 r. p.n.e. rozpoczęły się migracje Wenetów zakończone dopiero w V w. n.e. W tym czasie rozrzedzenie Wenetów na obszarze rodzimym spowodowało wkroczenie na te ziemie innych ludów – Celtów, Scytów i ostatecznie Prasłowian. Prasłowianie wchodzili niejako w zastępstwo Wenetów na tych ziemiach i stąd nastąpiło przeniesienie nazwy na Prasłowian. Pewność co do tego mamy od VI wieku, czy wcześniejsze opisy także mówią już o Słowianach? Tego nie wiemy, pewne jest natomiast istnienie wzmianek o Słowianach w antycznych źródłach jednakże pod inną nazwą.

Migracje Słowian. Początki.

 Z historii znamy dwie drogi przemieszczania się ludów:

- pierwsza - bezkolizyjna, w przypadku gdy migracja kierowała się na obszary słabo lub w ogólnie nie zaludnione;

- druga - dokonywała się kosztem mieszkających na danych ziemiach tubylców.

Źródła donoszą nam o pierwszych dziesięcioleciu VI wieku jako czasie ekspansji Słowian. Wiemy już jednak, że procesy mogracyjne zaczęły się jednak wcześniej. Brak jednakże jakichkolwiek źródeł mówiących o tym. Znane nam wzmianki dotyczą drugiego etapu, przypadającego na VI-VII w. n.e. W jego wyniku Słowianie znacznie zbliżyli się do centrów ówczesnego życia kulturalnego i politycznego.

Znana nam relacja Propopiusza z Cezarei donosi o mającej miejsce w 512 roku ucieczce germańskich Herulów do Skandynawii: (...) pod wodzą wielu ludzi krwi królewskiej przeszli w poprzek przez wszystkie ludy Sklawinów, a następnie przybywszy znaczny obszar pustego kraju, dotarli do ludu zwanego Warnami (...). Z tego intersującego nas fragmentu możemy odczytać iż w tamtym czasie obszary dzisiejszej Polski zachodniej nie zostały jeszcze zaludnione po opuszczeniu ich przez Germanów.

W pierwszej połowie VII w. historyk Teofylakt Simokattes opisują spotkanie cesarza Maurcycego ze Słowianami posłużył się poniższą relacją: pochodzą ze szczepu Sklawinów, mieszkają nad brzegami Oceanu Zachodniego i że chagan aż tam wysłal posłów dla zgromadzenia sił zbrojnych. a przywódcom poszczególnych szczepów ofiarował wielkie dary. Wiemy z niej iż Słowianie na przełomie VI/VII docierali już do Bałtyku (Ocean Zachodni). Z ich istenieniem liczył się Chagan, władca Awarski próbujący ich sobie zjednać bogatymi darami.

W dalszej części Teofylakt pisał o Słowianach tak: Noszą zaś kitary, ponieważ nie są przyzwyczajeni odziewać się w zbroję, bo ich ziemia nie zna żelaza i dlatego pozwala im żyć w spokoju bez waśni; grają na lirach, ponieważ nie umieją dąć w surmy bojowe, a ludziom, którzy nigdy nie słyszeli o wojnie, zbyteczne są oczywiście surowsze rodzaje muzyki. Relacja ta przyczyniała się do kreacji Słowian jako ludzi stroniących od wojen, spokojną pracę na roli stawiających nad mieczem. Jakże różna jest ta relacja w zestawieniu do informacji o najazdach słowiańskich nękających wiakami Cesarstwo.

Należy w tym miejscu podkreślić wyjątkowy charakter migracji Słowian. W przeciwieństwie do Hunów. Germanów czy Awarów, którzy pojawiali się nagle dokonując nowych podbojów Słowianie przesuwali się z wolna opanowując nowe tereny. Poszukiwali oni głównie nowej ziemi uprawnej, w przeciwieństwie do reszty ludów żadnych łupów wojennych.

Migracje Słowian. Podział.

Wspomniany już na początku pierwszej części niniejszej pracy Jordanes w swym dziele "Getica" opisując dwojny Słowian z Gotami posłużył się niniejszą relacją: Oni bowiem (Wenetowie), jak zaczęliśmy to wykładać na początku (...), pochodząc z jednej krwi, trzy obecnie przybrali imiona, to jest Wenetowie. Antowie oraz Sklawenowie. Z powyższego opisu możemy wywnioskować iż nazwa Wenetowie posiadała dwojakie znaczenie. Pierwsze oznaczało Wenetów jako całą grupę Słowian, drugie było równorzędne z Antami i Sklawenami. Mamy więc tutaj udokumentowany podział na trzy odłamy Słowiańszczyzny:

- Słowiańszczyznę zachodnią (Wenetowie);

- Słowiańszczyznę wschodnią (Antowie);

- Słowiańszczyznę poludniową (Sklawenowie/ Sklawinowie);

Trudno jednak określić, czy w VI-wiecznym podziale Słowian mamy odzwierciedlenie procesów językowych czy dotyczących kultury materialnej. Mało prawdopodobny wydaje się u progu Średniowiecza podział wyłącznie z tych pierwszych względów, językowych.

Słowiańszczyzna zachodnia.

 

569px Germanische und slavische Volksstaemme zwischen Elbe und Weichsel

Tereny zamieszkane przez Słowian we wczesnym średniowieczu na niemieckiej mapie ukazującej przebieg granicy pomiędzy Słowianami, a Germanami tzw. Limes Sorabicus. By Fix W. - This file has been provided by the British Library from its digital collections.Catalogue entry.

 

Pierwsze podoboje Słowian na ziemiach germańskich miały miejsce w dorzeczu Odry, Łaby i Sali. Wcześniejsze osadnictwo germańskie na ziemiach wschodnich dzisiejszych Niemiec w V/VI w. n.e. ograniczało się jedynie do niewielkich osad. Już z VII w. mamy wzmianckę o Słowniach Połabskich, którzy zajmowali tereny między Łabą, a jej dopływem Salą. Z czasem owa infiltracja Słowian na ziemie germańskie ulegała powiększeniu. Zajęli oni tereny dzisiejszej Maklemburgii i Brandenburgii na problemy jedynie natrafiając na północnych ziemiach zamieszkanych przez Sasów. Pod koniec VIII wieku Karol Wielki zastanie tutaj silne związki plemienne niepodległej Słowiańszczyzny. Owa ekspansja Słowian dosięgnie w swym szczytowym momencie także ziem na zachód od Łaby, gdzie lokalnie występowały wspólnoty Germanów i Słowian. Jednakże podboje na terenach germańskich stanowią jedynie część Słowiańszczyzny zachodniej.

Historiografia na przestrzeni wieków podzieliła ją na dwa pasma:

- północny pas nizin - plemiona obodrzyckie, wieleckie, północno i środkowopolskie, pomorskie;

- południowy pas pogórzy i gór - plemiona serbsko-łużyckie, południowopolskie, Czechów,  Morawian i Słowaków.

Plemiona obodrzyckie znajdowały się w północno-zachodniej części Połabszczyzny. Z wiekiem Obodrzyczanie ulegli rozróżnieniu na Wagrów, Połabian (w ściślejszym znaczeniu), Obodrzyczan (właściwi) i Warnów. Byli tutaj także Drzewianie, którzy aż do XVIII w. zachowali swą szczątkową odrębnośc kulturową.

 Na wschód od Obodrzyców aż po Odrę zamieszkiwały plemiona wieleckie. Zalicza się do nich różne mniejsze, z kórych na uwagę zasługują: Doszan, Rzeczan czy Wkrzan. Na południe od Wieletów źródła mówią o istnieniu m. in. Serbiszczów i bardziej znanych Łużyczan i Milczan. Na południe od Sudetów żyły plemiona czeskie, a wśród nich: Lemuzi, Łuczanie, Chorwaci i Dulebowie. Najniżej na południe Słowiańszczyzny zachodniej mieszkali Morawianie. Brakuje w źródłach informacji o osadnictwie słowiańskim na ziemiach dzisiejszej Słowacji.

Plemiona polskie - jako te najbardziej nas interesujące - zostaną poddane przez nas analizie w późniejszej, bardziej szczegółowej pracy.

Słowiańszczyzna wschodnia.

Tutejsza ekspansja Słowian odbywała się głównie kosztem rdzennych ludów bałtyjskich i ugrofińskich. Słowianie wschodni zajmowali największe terytorium Słowiańszczyzny. Między Słowianami zachodnimi i wschodnimi znajdowały się plemiona Bużan. Dalej w kierunku Morza Czarnego mamy Uliczów i Tywerców. Nad środkowym Dnieprem lokuje się Polan, a nad nimi Drewlan. Najbardziej na północ wysunięte było plemię Słowienów nowogrodzkich. Oprócz wymienionych źródła wskazują na istnienie Dregowiczów, Radymiczów i Siewierzan.

Słowiańszczyzna południowa.

VI w. n.e. na ziemiach południowej Europy to okres najazdów słowiańskich na Bizancjum. W tym czasie opanowali oni Mezję, Macedonię i północną Grecję. Mimo tego iż byli on ludem lądowym to potrafili do tych podbojów budować okręty i mosty. Proces intensywnej ekspansji ludów Słowiańskich został zatrzymany przez pojawienie się pod koniec VII wieku Bułgarów.

Niektóre z tutejszych plemion ( Romanie, Wołosi, niektórzy Germanie) uległy slawizacji. Inne, jak mieszkańcy późniejszej Albanii, Grecji zdołały zachować swą odrębność. W drugiej połowie VII w. zaczyna się tworzyć miejscowy podział plemienny. Możemy natrafić na ślady informacji o Draugwitach (dzisiejsza Tracja), Milingach (Grecjii), Sewerach, Obodrytach czy Morawianach (ziemie opanowane późniejsz przez niesłowiańskich Bułgarów). Nazwy niektórych z plemiona na tych ziemiach, jak Chorwatów i Serbów prawdopodobnie powstały w późniejszym czasie z połączenia różnych mniejszych plemion o nieznanych nazwach.

Artykuły

„Ratusz nieznany” na stałe!

05-09-2017 Wyświetleń:90 Artykuły Administrator - avatar Administrator

„Ratusz nieznany” na stałe! Muzeum Okręgowe uprzejmie informuje, że wycieczka „Ratusz nieznany”, która okazała się wakacyjnym hitem, a ilość chętnych o wiele przekroczyła przewidzianą przez nas miejsc, została na stałe wpisana...

Czytaj więcej

31 sierpnia 1939 roku – prowokacja gliwi…

25-08-2017 Wyświetleń:44 Artykuły Administrator - avatar Administrator

31 sierpnia 1939 roku – prowokacja gliwicka W ostatnich dniach sierpnia 1939 roku, tuż przed wybuchem II wojny światowej specjalne niemieckie oddziały dywersyjne przeprowadziły wzdłuż granicy z Polską szereg działań mających...

Czytaj więcej

Świętym na ratunek, albo benedyktyńska p…

23-08-2017 Wyświetleń:123 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Świętym na ratunek, albo benedyktyńska praca konserwatorki Niszczejące przez lata fragmenty barokowych polichromii, znajdujące się na elewacji kościoła pw. Wszystkich Świętych, to kolejne cenne zabytki, które Anna Wątorska - konserwator dzieł sztuki...

Czytaj więcej

”Pozdrowienia ze stolicy”. Młodzi twórcy…

25-07-2017 Wyświetleń:83 Artykuły Administrator - avatar Administrator

”Pozdrowienia ze stolicy”. Młodzi twórcy zinterpretują początki państwa polskiego Od 29 do 31 lipca 2017 r. Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie wraz z Akademią Sztuk Pięknych w Warszawie organizuje plener...

Czytaj więcej

Antyczne eksponaty powróciły do Łańcuta …

20-07-2017 Wyświetleń:178 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Antyczne eksponaty powróciły do Łańcuta po 65 latach Do Muzeum-Zamek w Łańcucie po 65 latach nieobecności powróciło dwanaście antycznych obiektów. W 1952 r. Muzeum w Łańcucie z polecenia Ministerstwa Kultury ...

Czytaj więcej

Miasto pod kopcem Kraka

29-05-2017 Wyświetleń:173 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Miasto pod kopcem Kraka Jesienią tego roku Muzeum Historyczne Miasta Krakowa w budynku tzw. „Zajazdu pod św. Benedyktem”, przy ul. Limanowskiego, otworzy nowy oddział – Muzeum Podgórza, w którym prezentowana będzie...

Czytaj więcej

Nowy, wielomilionowy projekt w Muzeum-Za…

27-04-2017 Wyświetleń:183 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Nowy, wielomilionowy projekt w Muzeum-Zamek w Łańcucie Muzeum-Zamek w Łańcucie znalazło się na liście 33 projektów dofinansowanych w ramach II konkursu osi priorytetowej VIII – Ochrona dziedzictwa kulturowego i rozwój zasobów...

Czytaj więcej

Taras widokowy wieży Muzeum Narodowego w…

27-03-2017 Wyświetleń:72 Turystyka Administrator - avatar Administrator

Taras widokowy wieży Muzeum Narodowego w Szczecinie przy Wałach Chrobrego zostanie udostępniony zwiedzającym od 1 kwietnia 2017 roku.    Gmach Muzeum Narodowego w Szczecinie to jedna z najbardziej znanych i reprezentacyjnych budowli...

Czytaj więcej

Powstanie Muzeum – Miejsce Pamięci KL Pl…

26-03-2017 Wyświetleń:92 Turystyka Administrator - avatar Administrator

Powstanie Muzeum – Miejsce Pamięci KL Plaszow W dniu 26 stycznia odbyło się uroczyste podpisanie porozumienia, na mocy którego strony: Gmina Miejska Kraków, Gmina Wyznaniowa Żydowska w Krakowie i Muzeum Historyczne...

Czytaj więcej

Weekend za pół ceny w Muzeum-Zamku w Łań…

15-03-2017 Wyświetleń:379 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Weekend za pół ceny w Muzeum-Zamku w Łańcucie Muzeum-Zamek w Łańcucie po raz kolejny bierze udział w akcji promocyjnej „Polska zobacz więcej – weekend za pół ceny”. Akcja Polskiej Organizacji Turystycznej...

Czytaj więcej

Radiostacja Gliwice Pomnikiem Historii!

15-03-2017 Wyświetleń:164 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Radiostacja Gliwice Pomnikiem Historii! Wczoraj, 15 marca o godzinie 14.00 Prezydent Rzeczpospolitej Polskiej Andrzej Duda wpisał Radiostację Gliwice na listę Pomników Historii. Uroczystość odbyła się w Pałacu Prezydenckim w Warszawie. Wraz...

Czytaj więcej

Powstaje Muzeum Podgórza!

08-03-2017 Wyświetleń:88 Turystyka Administrator - avatar Administrator

Muzeum Podgórza – wspólny projekt Podgórzan i Muzeum Historycznego Miasta Krakowa   Hol proj. Grzegorz Lechowicz Pracownia architektoniczna. fot. M. Tutak Muzeum Podgórza, oddział Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, to wyjątkowe miejsce. Powstaje z...

Czytaj więcej

Gall Anonim - kwestia pochodzenia

07-03-2017 Wyświetleń:262 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Gall Anonim - kwestia pochodzeniaKwestia pochodzenia jednego z najsłynniejszych, o ile nie najsłynniejszego kronikarza dziejów Polski budzi żywe dyskusje już od dawien dawna. Na przestrzeni wieków próbowano utożsamiać go z...

Czytaj więcej

Od Prasłowian do Polaków, cz. II.

03-02-2017 Wyświetleń:357 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Od Prasłowian do Polaków, cz. II.   Pierwsza część do przeczytania znajdą Państwo tutaj: Od Prasłowian do Polaków, cz. I.   Śmiało można powiedzieć, że wiedza starożytnych na temat ziem polskich była stosunkowo niewielka. Wiedza...

Czytaj więcej

Historia nieznana. Gaspar da Gama.

01-02-2017 Wyświetleń:432 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Historia, również ta Polski pełna jest ciekawostek szerszemu gronu ludzi nie znanych.  I my dziś taką jedną dla was mamy. Będzie to opowieść życia pewnego Żyda w Poznaniu zrodzonego. I...

Czytaj więcej

Rozpoczęcie sezonu w Muzeum-Zamku w Łańc…

01-02-2017 Wyświetleń:243 Turystyka Administrator - avatar Administrator

Rozpoczęcie sezonu w Muzeum-Zamku w Łańcucie  Pokój Sypialniany A - II piętro - fot. archiwum MZL W lutym w Muzeum-Zamku w Łańcucie rozpocznie się nowy sezon turystyczny. Inauguracja zostanie podzielona na dwie...

Czytaj więcej

Od Prasłowian do Polaków, cz. I.

09-01-2017 Wyświetleń:539 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Od Prasłowian do Polaków, cz. I.   Druga część do przeczytania tutaj: Od Prasłowian do Polaków, cz. II.   Polacy należą do wielkiej rodziny ludów słowiańskich. Zadając więc sobie pytanie o początki naszego narodu musimy...

Czytaj więcej

Ikonostas i ikony

06-01-2017 Wyświetleń:622 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Ikonostas i ikony Poniżej mamy dla Was artykuł od Łemkowyna, na Beskidzie Niskim. Poopowiadają trochę o cerkwi, a konkretniej cerkwi beskidzkiej. Choć troszkę różni się ona od innych to dziś dowiecie...

Czytaj więcej

Co sprawiło, że choinka jest ważnym dla …

02-01-2017 Wyświetleń:380 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Co sprawiło, że choinka jest ważnym dla nas symbolem Bożego Narodzenia? Specjalnie dla was postaramy się dowiedzieć skąd wziął się ten zwyczaj. Obecnie bez choinki trudno nam wyobrazić sobie święta...

Czytaj więcej