czwartek, wrzesień 21, 2017

Baner

Historia, również ta Polski pełna jest ciekawostek szerszemu gronu ludzi nie znanych.  I my dziś taką jedną dla was mamy. Będzie to opowieść życia pewnego Żyda w Poznaniu zrodzonego. I chociaż związek jego z Polską i Poznaniem był stosunkowo niewielki to warto o nim wspomnieć ze względu na jego rolę w czasach odkryć i podbojów na świecie.


    "Gasparre da Gama jewrej narodzony w Poznaniu koło 1440, z ojcem do Egiptu 1456 uszedłsz, zwiedzał tak długo wschodnie okolocie, od rajaha Goa użyty 1497 do traktowania z Portugalami, na wyspie Ankediba, z rokzazu Vasco da Gama na torturę wzięty, przyjąwszy chrzest, otrzymal imię Kacpra de Gama de India i służył Portugalji" - tak o to pisał w swym dziele "Polska. Dzieje i rzeczy jej..." Joachim Lelewel na temat naszego bohatera w Poznaniu narodzonego. Później podkreślając jego zasługi dodawał iż" bez Żydka z Poznania po Indji krążącego, a chrztem Gaspard da Gama zwanego, Vasco da Gama 1498 i kabral 1500 nie mieliby tego powodzenia w swych wyprawach jakie on im zjednał".


    Pierwszy raz Joachim Lelewel wspomniał o Gaspardzie da Gama w swej frnacuskiej pracy o geografii średniowiecznej. Opierał się on dzieła Aleksandra Humboldta. Oprócz tego o tym podróżniku z Poznania informacje zawierały kroniki, relacje, listy i dokmenty portugalskie oraz włoskie z XVI wieku, mapa morska Marcina Waldseemullera z r. 1516, prace Franiciszka Hummericha czy dzieła F. Kunstmanna i V. Souzy.
    W Polsce szerszą pracę na temat Gaspara da Gamy - nieznanego ze swego pierwotnego imienia - wydał w XX wieku na łamach Kroniki Miasta Poznania Bolesław Olszewicz. To na jego pracy będziemy się głównie opierać w tym artykule. Zapraszamy do lektury!

 

654px Vasco da Gama 1838

Vasco da Gama - ojciec chrzestny Gaspara, By António Manuel da Fonseca - Suid-Afrikaanse Geskiedenis in Beeld (1989). Anthony Preston. Bion Books: Printed in South Africa., Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=3737175

 

    Jesień, 1498 rok. Vasco da Gama z powodu nieudanych negocjacji handlowych w Kalkucie wyrusza w drogę powrotną do Ojczyzny. 19 września jego statki cumują do wybrzeża, około 120 km na południe od Goa. 4 dni później zarzucają w tym miejscu kotwicę by zacząć remont swojej floty. Według relacji jednego ze uczestników -bAlvaro Velho,  do podróżników przybywa nieznana postać mówiąca po wenecku. Ów mężczyzna zaczął opowiadać o swym pochodzeniu i służbie u lokalnego księcia. Za zgodą swojego Pana udał się na wieść o przybyciu podróżników z Europy na ich powitanie. Książę ze swej strony kazał przekazać informację o szczerych intencjach wobec przybyłych Franków, jak ich miejscowi zwykli nazywać.


    W międzyczasie brat Vasco, Paulo podyptał lokalnych chrześcijan o postać nieznnego Portugalczykom osobnika. Okazało się, wbrew zapewnieniom o przyjaznych intencjach, że przybył on tutaj jako wysłannik księcia do sprawdzenia stanu załogi i uzbrojenia da Gamy. Wobec tych słów czym prędzej go aresztowano i poddano wszelakim torturom ( prawdopodobna jest relacja mówiąca tylko o zastraszaniu takowymi) uciekając czym prędzej z tej prowincji. Sam aresztowany dopiero po odpłynięciu z dala od miejsca jego pojmania potwierdził doniesienia o swojej szpiegowskiej roli.


    Sytuacja cała staje się ona dla nas ciekawa na podstawie XVI-wiecznej relacji historyka portugalskiego Damiao de Goes. W jego kronice panowania króla Emanuela znajdujemy informację o słowach wypowiedzianych przez aresztanta podczas tortur: "że jest Żydem z Królestwa Polskiego, z miasta Poznania, stolicy Wielkopolski i siedziby biskupa, znacznego i silnie obwarowanego miasta". Zaznacza on także, że po powrocie do Lizbony Gaspar przyjąl chrzest i przybrał nazwisko da Gama. Informację o Gasparze znajdziemy także w relacji Joao de Barrosa mówiącej o powodach opuszczenia przez jego rodziców Polski. Możemy się z niej dowiedzieć o niechęci jaka ówczas panowała w Polsce i Europie wobec ludności żydowskiej. Wzmianki o poznańskim Żydzie można także odnaleźć w ówczesnych listach i relacjach włoskich.

   Odrzucając te mniej wiarygodne relacje możemy przyjąć w ślad za Bolsławem Olszewiczem, że da Gama urodził się około 1450 roku. Polskę opuścił około 1460 roku, 10 lat później będąc nadal młodym człowiekiem dotarł do Indii. Należy odrzucić możliwość o pochodzeniu z innego rejonu Europy zważywszy na same słowa da Gamy o sobie jako Żydzie z Polski. Prawdopodobne wobec tego staje się poznańskie pochodzenie postaci. Odwołując się do historii Poznania - liczne pożary lokalnej dzielnicy żydowskiej w XV wieku, niechęć do Żydów panująca wówczas w całej Europie - właśnie te przyczyny Lelewel, a za nim Springer wiążą z wyjazdem rodziny da Gamy z Polski.


    Do Indi przybył przez Palestynę i Egipt. W momencie zetknięcia się tam z Portugalczykami miał już żonę i 19-letniego syna. Trudno jednak doszukać się w źródłach jakiś informacji o sposobie dostania się do Indii. Wiemy z kolei, że już tam na miejscu zajmował się handlem. Przy władcy Goa pełnił funkcję osoby odopwidzialnej za kontakty z obcymi kupcami. Niewątpliwie zjawił się on u Portugalczyków jako szpieg po czym szybko został zdemaskowany. W drodze do Lizbony decyduje się na zwrot w swoim życiu. Majątek w Indiach pozostawia dla służby Portugalii udzielając jej cennych informacji.
  

 Jako syn chrzestny Vasco da Gamy staje się osobą powszechnie poważaną. Jego 12-letnia służba naznaczona jest serią sukcesów. Doradzał królowi Emanuelowi w sprawie indyjskich działań. Jako uczestnik wielu wypraw pozowlił Portugalii nawiązać liczne kontakty handlowe w Indiach oraz załagodzić sytuację polityczną z lokalnymi władcami. Nie był on co oczywiste pierwszym Europejczykiem w Indiach, ale z pewnością miał jedne z największych zasług dla Portugalii w dziejach handlu portugalsko - indyjskiego.

    Historycy portugalscy podkreślają również jego zasługi na polu geografii. Wiemy (z relacji niemieckiego historyka Marcina Waldseemullera), że był on autorem pracy z załączoną mapą dotyczącej krajów nad Ocenaem Indyjskim. Niestety ów publikacja przepadła gdzieś na przestrzeni dziejów. W niczym to jednak nie umniejsza jego zasługą, a podróże u boku da Gamy, Cabrala i Almeidy tylko je podkreślają.

Artykuły

„Ratusz nieznany” na stałe!

05-09-2017 Wyświetleń:90 Artykuły Administrator - avatar Administrator

„Ratusz nieznany” na stałe! Muzeum Okręgowe uprzejmie informuje, że wycieczka „Ratusz nieznany”, która okazała się wakacyjnym hitem, a ilość chętnych o wiele przekroczyła przewidzianą przez nas miejsc, została na stałe wpisana...

Czytaj więcej

31 sierpnia 1939 roku – prowokacja gliwi…

25-08-2017 Wyświetleń:44 Artykuły Administrator - avatar Administrator

31 sierpnia 1939 roku – prowokacja gliwicka W ostatnich dniach sierpnia 1939 roku, tuż przed wybuchem II wojny światowej specjalne niemieckie oddziały dywersyjne przeprowadziły wzdłuż granicy z Polską szereg działań mających...

Czytaj więcej

Świętym na ratunek, albo benedyktyńska p…

23-08-2017 Wyświetleń:123 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Świętym na ratunek, albo benedyktyńska praca konserwatorki Niszczejące przez lata fragmenty barokowych polichromii, znajdujące się na elewacji kościoła pw. Wszystkich Świętych, to kolejne cenne zabytki, które Anna Wątorska - konserwator dzieł sztuki...

Czytaj więcej

”Pozdrowienia ze stolicy”. Młodzi twórcy…

25-07-2017 Wyświetleń:83 Artykuły Administrator - avatar Administrator

”Pozdrowienia ze stolicy”. Młodzi twórcy zinterpretują początki państwa polskiego Od 29 do 31 lipca 2017 r. Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie wraz z Akademią Sztuk Pięknych w Warszawie organizuje plener...

Czytaj więcej

Antyczne eksponaty powróciły do Łańcuta …

20-07-2017 Wyświetleń:178 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Antyczne eksponaty powróciły do Łańcuta po 65 latach Do Muzeum-Zamek w Łańcucie po 65 latach nieobecności powróciło dwanaście antycznych obiektów. W 1952 r. Muzeum w Łańcucie z polecenia Ministerstwa Kultury ...

Czytaj więcej

Miasto pod kopcem Kraka

29-05-2017 Wyświetleń:173 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Miasto pod kopcem Kraka Jesienią tego roku Muzeum Historyczne Miasta Krakowa w budynku tzw. „Zajazdu pod św. Benedyktem”, przy ul. Limanowskiego, otworzy nowy oddział – Muzeum Podgórza, w którym prezentowana będzie...

Czytaj więcej

Nowy, wielomilionowy projekt w Muzeum-Za…

27-04-2017 Wyświetleń:183 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Nowy, wielomilionowy projekt w Muzeum-Zamek w Łańcucie Muzeum-Zamek w Łańcucie znalazło się na liście 33 projektów dofinansowanych w ramach II konkursu osi priorytetowej VIII – Ochrona dziedzictwa kulturowego i rozwój zasobów...

Czytaj więcej

Taras widokowy wieży Muzeum Narodowego w…

27-03-2017 Wyświetleń:72 Turystyka Administrator - avatar Administrator

Taras widokowy wieży Muzeum Narodowego w Szczecinie przy Wałach Chrobrego zostanie udostępniony zwiedzającym od 1 kwietnia 2017 roku.    Gmach Muzeum Narodowego w Szczecinie to jedna z najbardziej znanych i reprezentacyjnych budowli...

Czytaj więcej

Powstanie Muzeum – Miejsce Pamięci KL Pl…

26-03-2017 Wyświetleń:92 Turystyka Administrator - avatar Administrator

Powstanie Muzeum – Miejsce Pamięci KL Plaszow W dniu 26 stycznia odbyło się uroczyste podpisanie porozumienia, na mocy którego strony: Gmina Miejska Kraków, Gmina Wyznaniowa Żydowska w Krakowie i Muzeum Historyczne...

Czytaj więcej

Weekend za pół ceny w Muzeum-Zamku w Łań…

15-03-2017 Wyświetleń:379 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Weekend za pół ceny w Muzeum-Zamku w Łańcucie Muzeum-Zamek w Łańcucie po raz kolejny bierze udział w akcji promocyjnej „Polska zobacz więcej – weekend za pół ceny”. Akcja Polskiej Organizacji Turystycznej...

Czytaj więcej

Radiostacja Gliwice Pomnikiem Historii!

15-03-2017 Wyświetleń:164 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Radiostacja Gliwice Pomnikiem Historii! Wczoraj, 15 marca o godzinie 14.00 Prezydent Rzeczpospolitej Polskiej Andrzej Duda wpisał Radiostację Gliwice na listę Pomników Historii. Uroczystość odbyła się w Pałacu Prezydenckim w Warszawie. Wraz...

Czytaj więcej

Powstaje Muzeum Podgórza!

08-03-2017 Wyświetleń:88 Turystyka Administrator - avatar Administrator

Muzeum Podgórza – wspólny projekt Podgórzan i Muzeum Historycznego Miasta Krakowa   Hol proj. Grzegorz Lechowicz Pracownia architektoniczna. fot. M. Tutak Muzeum Podgórza, oddział Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, to wyjątkowe miejsce. Powstaje z...

Czytaj więcej

Gall Anonim - kwestia pochodzenia

07-03-2017 Wyświetleń:262 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Gall Anonim - kwestia pochodzeniaKwestia pochodzenia jednego z najsłynniejszych, o ile nie najsłynniejszego kronikarza dziejów Polski budzi żywe dyskusje już od dawien dawna. Na przestrzeni wieków próbowano utożsamiać go z...

Czytaj więcej

Od Prasłowian do Polaków, cz. II.

03-02-2017 Wyświetleń:357 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Od Prasłowian do Polaków, cz. II.   Pierwsza część do przeczytania znajdą Państwo tutaj: Od Prasłowian do Polaków, cz. I.   Śmiało można powiedzieć, że wiedza starożytnych na temat ziem polskich była stosunkowo niewielka. Wiedza...

Czytaj więcej

Historia nieznana. Gaspar da Gama.

01-02-2017 Wyświetleń:433 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Historia, również ta Polski pełna jest ciekawostek szerszemu gronu ludzi nie znanych.  I my dziś taką jedną dla was mamy. Będzie to opowieść życia pewnego Żyda w Poznaniu zrodzonego. I...

Czytaj więcej

Rozpoczęcie sezonu w Muzeum-Zamku w Łańc…

01-02-2017 Wyświetleń:243 Turystyka Administrator - avatar Administrator

Rozpoczęcie sezonu w Muzeum-Zamku w Łańcucie  Pokój Sypialniany A - II piętro - fot. archiwum MZL W lutym w Muzeum-Zamku w Łańcucie rozpocznie się nowy sezon turystyczny. Inauguracja zostanie podzielona na dwie...

Czytaj więcej

Od Prasłowian do Polaków, cz. I.

09-01-2017 Wyświetleń:539 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Od Prasłowian do Polaków, cz. I.   Druga część do przeczytania tutaj: Od Prasłowian do Polaków, cz. II.   Polacy należą do wielkiej rodziny ludów słowiańskich. Zadając więc sobie pytanie o początki naszego narodu musimy...

Czytaj więcej

Ikonostas i ikony

06-01-2017 Wyświetleń:622 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Ikonostas i ikony Poniżej mamy dla Was artykuł od Łemkowyna, na Beskidzie Niskim. Poopowiadają trochę o cerkwi, a konkretniej cerkwi beskidzkiej. Choć troszkę różni się ona od innych to dziś dowiecie...

Czytaj więcej

Co sprawiło, że choinka jest ważnym dla …

02-01-2017 Wyświetleń:380 Artykuły Administrator - avatar Administrator

Co sprawiło, że choinka jest ważnym dla nas symbolem Bożego Narodzenia? Specjalnie dla was postaramy się dowiedzieć skąd wziął się ten zwyczaj. Obecnie bez choinki trudno nam wyobrazić sobie święta...

Czytaj więcej